Psikoloji

Bağlanma Stillerimiz: Kediler Üzerinden Antromorfik Bir Okuma

Uyuma şekillerine göre yapılan karakter analizlerini bilirsiniz. Bir insanın alışkanlık olarak yüzükoyun, sırt üstü veya cenin pozisyonunda yatması onun karakteri hakkında bazı bilgiler verebilir bize. Ben de benzer bir esinlenmeyle evimizin tatlı sakinlerinin uyuma pozisyonlarının verdiği ilhamla psikolojinin önemli kuramlarından biri olan bağlanma stillerinden bahsedeceğim.

Processed with MOLDIV

Bebeklik dönemi yani 0-2 yaş aralığı bir çocuğun fiziksel, zihinsel ve duygusal yönden en hızlı geliştiği dönem. Kuramcı John Bowlby’ye göre anne ve bebek arasında bu yıllardan gelişen bağlanmanın türü sağlıklı ruhsallığın en temel belirleyicisi. Bu yıllarda anne ile kurulan bağ, çocuğun kişiliğinin önemli bir parçasını oluşturuyor ve bu özellikler hayat boyu neredeyse değişime karşı direnç gösteriyor.

Burada “anne” kavramı yalnızca biyolojik anne değil, bakım veren her kişi anlamına geliyor. Baba, büyükanne, bakıcı da rahatlıkla “anne” rolünü üstlenebilir yani. En temel şekliyle “anne”, bakım verme, emzirme, temizlik, giydirme, dokunarak sevgi verme ve oyun oynama gibi işlevleri yerine getirir. Bunlardan birinde ya da birkaçında sorun olduğunda anne ve bebek arasındaki güvenli bağlanma zedelenebilir.

Bowlby’ye göre bağlanma, anne ile doyum ve zevkin olduğu, sıcak, yakın ve sürekli bir ilişki olduğu zaman oluşuyor. Şimdi tek tek bu bağlanma stillerine ve insan yaşamındaki yansımalarına bakalım. Tabii ki konu mankenlerimiz üzerinden…

Güvenli Bağlanma/Kendine Güvenen İnsan/“OSMAN”: Annesiyle güvenli bağlanma yaşayan kişiler hem kendilerini hem başkalarını olumlu görme eğilimindedirler. Yani her şeyin üstesinden gelebilirler. Kedimiz Osman evin en olgun kedisi. Fotoğrafta en zayıf noktasını, yani göbeğini açarak uyuduğunu görüyoruz ki sıklıkla böyle uyur. Kendini güvende hissettiği aşikar. Hem kendine hem hayata güveniyor Kedi Osman. Eşim, Osman’ı daha yavruyken sahiplenmiş, tüm ihtiyaçları sevgiyle görülmüş, ikisi arasında çok özel bir bağ kurulmuş. Bu yüzden Osman’ın bağlanması “güvenli” olmuş. Hem sevgiyi alıyor hem de veriyor. Tam bir kucak kedisi… Hep söylediğim gibi dünyadaki tüm savaşları durdurabilecek kadar iyilik, güzellik barındırıyor içinde.

Kaygılı (Korkulu) Bağlanma/ Kendine Güvensiz İnsan/ “KÜÇÜKOS”: Kaygılı bağlanma grubuna ait olan kişiler kendilerine de başkalarına da güvenmezler. Çünkü çocukluklarında anneleriyle uygun bir mesafe bırakan bir ilişki kuramamışlardır. Ya annelerine yapışmışlar ya onlardan kopmuşlar ya da bu ikisi arasında yalpalamışlardır. Ailenin en küçüğü Küçükos buna iyi bir örnek. Hakikaten de annesi Gece’ye yapışık bir yavruydu. Şu anda yetişkin bir kedi olmasına rağmen hala daha annesine bağımlıdır. İnsanlarla ilişkisinde ise yabanidir; kesinlikle kendisine dokundurmaz, sevdirmez, hiçbir zaman güvende hissetmediği için hep arkasını kollar, sürekli tetiktedir. Çok nadiren sırt üstü yattığına şahit olmuşuzdur. Bunun sebeplerinin doğar doğmaz evin erkek kedisi tarafından itilip kakılması ve biraz büyüdükten sonra Cihangir’de beşinci kattaki dairemizin balkonundan aşağıya düşmesi olduğunu düşünüyoruz. Küçükos o travmayı bir türlü atlatamadı. Cenin pozisyonunda kendini dışarıya kapatarak uyuması bağlanma stilini gayet net anlatıyor.

Kayıtsız Bağlanma/”Issız Adam” Sendromu/ “GECE”: Bu gruba giren kişiler kendilerini olumlu, başkalarını olumsuz görme eğilimindedirler. Tipik Gece’nin davranış şekli… “Ben iyiyim ama başkaları kötü…” Gece evimizin en sıradışı kedisidir. Travmalı bir doğumu olmuştur. Tüm kardeşleri doğumda ölür, Gece plasentasıyla birlikte doğmasına rağmen hayatta kalır. Siyam olan annesi onu zorla emzirir, ama asla çocuğu olarak kabul etmez, tüm çabalarımıza rağmen de sonunda terk eder. (Annesinin Gece’yi terk etmesinden sonra günlerce evin içinde miyavlaması ve annesini araması hakikaten iç parçalayıcıydı.) Ne var ki Gece annesini yerine beni koyar, bu yüzden benim dışımda kimsenin kucağına gitmez. Asabi bir kedidir, ne zaman ne yapacağı belli olmaz. Tıpkı kayıtsız bağlanan kişiler gibi bağımsızlığına düşkündür. Eve yabancı bir insan geldiğinde anında yok olur, saklandığı yeri asla bulamazsınız, kendine has bir dünyası, gizli köşeleri ve farklı yemek alışkanlıkları vardır. Söz konusu insanlar olduğunda, kayıtsız bağlanan insanların da ilişki kurma konusunda biraz “Issız Adam” gibi davrandıklarını görürüz. Mesela işkolik birinin kayıtsız bağlanmış olması muhtemeldir; yoğun iş temposunu bahane ederek aslında ilişkilerden kaçar. Halbuki asıl sebep gayet de narsistlikleri olabilir. Gece’nin uyuma stili de (ayaklar çapraz, kuyruk içeride, ne rahat ne gergin) kendi karakteri gibi biraz karmaşık.

Hocam Cem Keçe doğru bağlanma türünün güvenli bağlanma olduğunu, bunun hayata ve insana duyulan güven duygusu anlamına geldiğini; bir anne baba tarafından çocuğa verilmiş en büyük ödül olduğunu söyler. Belki de şanslı doğmanın tanımı bu bağlamda yeniden yazılmalı.

Progression_Louis_Wain_IllustrationChronicles_1500

Louis Wain’in kedi tasarımlarındaki değişim

Psikoloji ve kedi deyince aklıma Louis Wain’in antromorfik yani insan özellikleri taşıyan kedi tasarımları geldi. Louis Wain, yaptığı sıradışı kedi resimleriyle tanınan ve kendisine şizofreni teşhisi koyulmuş bir İngiliz ressam. Başta kanser olan karısını eğlendirmek için komik kedi resimleri çizmeye başlıyor. İlk dönem çalışmalarındaki sevimli, iri gözlü sempatik kediler hastalığından sonra daha parçalı, daha fantastik çizimlere dönüşüyor. 57 yaşından sonra Louis Wain’in eserlerine gösterilen ilgi artıyor. Kedili kartpostalları Victoria Dönemi’nde oldukça popüler oluyor. Louis Wain’in kedi resimlerinde psikopatolojinin yaratıcılık üzerindeki etkisini görüyoruz. Tabii bu yaratıcılığa ilham veren şeyin hastalık ve yetenek olduğu kadar “kedi sevgisi” olduğunu da unutmamak lazım. Bana bu yazı için fikir verdikleri gibi tarih boyunca edebiyat, resim gibi alanlarda sanatçılara muhteşem ilhamlar veren bu güzel varlıklara şükranlarımı sunuyorum.

  • “Senden Nefret Ediyorum Ne Olur Beni Terk Etme – Borderline&Sınır Durumda Yaşamak, Cem Keçe, Pusula Yayınevi, 2016
  • Cem Keçe Ders Notları

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s